handreiking voor uitvoering van de Nota Ruimte

De Nationale Dialoog Bouwcultuur 2026 is een werkdag voor iedereen die wil bijdragen aan de uitvoering van de concept-Nota Ruimte. We brengen partijen bij elkaar om weeffouten in systeem en samenwerking bloot te leggen en om concrete voorwaarden voor betere uitvoering te formuleren. Met de opbrengst maken we een 10-puntenplan als handreiking voor de volgende fase.

De nieuwe Nota Ruimte is in concept gepubliceerd. Het IMpactnetwerk Bouwcultuur staat te popelen om de schouders te zetten onder de verbouwing van ons land. Hoe we dat precies moeten doen weten we nog niet, wél weten we dat een goede uitkomst begint met beter samenwerken.

Daarvoor zijn minimaal twee dingen nodig:

• Ontmoetingen om elkaars taal te leren spreken en elkaars krachten en uitdagingen te leren kennen.
• Een governance-structuur die ruimte maakt om samen te werken en nieuwe wegen te verkennen.

Zo laten we zien dat een nieuw normaal mogelijk is: niet gebaseerd op concurrentie, maar op vooruitgang.

Waarom deze dialoog?

Zes jaar geleden startten we de Nationale Dialoog Bouwcultuur vanuit een samenwerkingsgedachte: in een overvol land verdringt elk sectoraal project al snel een bestaande functie, met verzet en vertraging als gevolg. De oplossing ligt in het koppelen van functies en opgaven, vanuit het besef dat welbegrepen eigenbelang vraagt om wederkerigheid in de samenwerking aan het gemeenschappelijke belang. We vervullen allemaal onze sectorale opdracht, maar we slagen daar alleen in als ook de partijen die we nodig hebben en die net zo op slot zitten als wij en in beweging komen. Dat vraagt om investeren in het probleem van de ander.

IMpactnetwerk Bouwcultuur

In 2020 besloten we: we wachten niet op Den Haag, we beginnen zelf met een tien jaar durende Nationale Dialoog over een goede bouwcultuur. Inmiddels hebben 24 maatschappelijke partijen zich via een pact aan elkaar verbonden. In dat pact spreken we af dat we integraal naar opgaven kijken, de tijd nemen om elkaar echt te verstaan, en samen zoeken naar nieuwe arrangementen voor duurzame en kwalitatieve leefomgevingen.

We staan nu op een belangrijk moment: we zijn halverwege de tienjaarsperiode, er ligt een concept-Nota Ruimte die vraagt om hulp bij een uitvoeringsprogramma, en een nieuwe minister staat aan de start om grote dossiers in beweging te brengen. De afgelopen maanden verkenden leden van het Impactnetwerk, samen met externen, welke randvoorwaarden nodig zijn voor uitvoering van de Nota Ruimte, in een stelsel dat onder de Omgevingswet anders werkt dan voorheen.

Wat gaan we doen op 11 mei?

Tijdens de derde Nationale Dialoog Bouwcultuur reflecteren we met elkaar op het uitvoeringspotentieel van de concept-Nota Ruimte:

• Wat is onze verantwoordelijkheid als maatschappelijk middenveld?
• Welke systeemstructuren zijn nodig om beter samen te werken aan de ombouw van Nederland?

De dag is ook een verkenning van de positionering van het maatschappelijk middenveld in de ruimtelijke ordening en de onderliggende vraagstukken. Met de opbrengst van de dialoog stellen we met de kern van het IMpactnetwerk een 10-puntenplan op als handreiking voor de uitvoering van de nieuwe Nota Ruimte.

Input: vijf focusgroepen

Als basis voor het gesprek delen we de tussenbalans van vijf focusgroepen die de afgelopen periode werkten aan:

• grondpolitiek
• drinkwaterbeschikbaarheid
• goed opdrachtgeverschap
• het nieuwe werken
• nieuwe bouwcultuur

Op elk van deze terreinen zijn weeffouten ingeslopen die integrale aanpak belemmeren. Tijdens de dialoog onderzoeken we: welke weeffouten zien we, welke slimme antwoorden (of beginnetjes) dienen zich aan, en welke overtuigings- en ontwerpkracht is nodig om mede-eigenaar te worden van de circa 135 keuzes in de Nota Ruimte? Welke experimentele stappen zetten we al, welke grotere arrangementen kunnen daaruit groeien, en welke systeemveranderingen zijn onmisbaar?

Als we hier de goede antwoorden op vinden, komen we, afwisselend met een blik op de grond en een blik op de horizon, stap voor stap dichter bij het land waar onze kinderen naar verlangen.