Water en ruimte aan één tafel

Met 'Aan één tafel' laat Vereniging Deltametropool zien hoe het Deltaprogramma tot meer toekomstbestendige keuzes voor wateropgaven kan komen. Daarvoor moeten beleidsmakers op verschillende schaalniveaus, waterexperts en ontwerpers gezamenlijk afwegingen maken over water en ruimte. Het advies biedt vier concrete aanbevelingen om de verbinding tussen het Deltaprogramma en de ruimtelijke ordening te versterken.

WATER VRAAGT OM RUIMTELIJKE KEUZES

Nederland moet zich voorbereiden op langere perioden van droogte, wateroverlast, verzilting en een stijgende zeespiegel. Dat vraagt om investeringen in ons watersysteem, maar ook om duidelijke keuzes over hoe we onze ruimte gebruiken.

Waar bouwen we nieuwe woningen? Welk landgebruik blijft op termijn mogelijk? Waar reserveren we ruimte voor water en dijkversterking? En hoe verbinden we deze keuzes met natuur, landbouw, energie, economie en bereikbaarheid?

Water staat niet los van deze opgaven. Toch behandelen overheden en organisaties water en ruimtelijke ordening in de praktijk nog vaak als afzonderlijke werelden. Ze werken vanuit verschillende verantwoordelijkheden, schaalniveaus en manieren van denken. Daardoor sluiten plannen niet altijd op elkaar aan en blijven belangrijke keuzes liggen.

Daarom is het belangrijk dat beleidsmakers op verschillende schaalniveaus, waterexperts en ontwerpers aan één tafel komen te zitten om samen naar de toekomst te kijken, de consequenties van keuzes te doorvoelen en daarin de juiste afwegingen te maken.

DE ROL VAN VERENIGING DELTAMETROPOOL

Vereniging Deltametropool werkt als onafhankelijke vereniging en onderzoeksorganisatie op het snijvlak van ontwerp, beleid, kennis en praktijk. We agenderen ruimtelijke vraagstukken, brengen partijen bij elkaar en gebruiken ontwerpend onderzoek om mogelijke richtingen en de gevolgen van keuzes zichtbaar te maken.

Voor dit advies onderzochten we hoe het Deltaprogramma en de ruimtelijke ordening beter kunnen samenwerken. We vergeleken de opgaven uit het Deltaprogramma met het Voorontwerp Nota Ruimte, formuleerden gezamenlijke ontwerpopgaven en spraken met verschillende Deltaprogramma gebieden.

Daarbij stond steeds dezelfde vraag centraal: hoe zorgen we dat de waterwereld en de wereld van de ruimtelijke ordening vanuit een gedeeld beeld werken en gezamenlijk afwegingen maken?

ONTWERPOPGAVEN ALS GEZAMENLIJKE TAAL

Het advies stelt voor om gezamenlijke ontwerpopgaven als vertrekpunt te gebruiken. Zo’n ontwerpopgave brengt de wateropgave en andere ruimtelijke vraagstukken binnen een gebied samen.

De aanpak volgt niet de grenzen van een gemeente, provincie of organisatie, maar de inhoud van het vraagstuk. Zo komen de partijen die elkaar nodig hebben aan één tafel en kunnen zij vanuit dezelfde informatie mogelijke oplossingen verkennen.

Een ontwerpopgave geeft niet direct één antwoord. De aanpak helpt om belangen, afhankelijkheden en gevolgen zichtbaar te maken. Daarmee ontstaat een gezamenlijke taal waarmee partijen kunnen praten, rekenen en tekenen.

DRIE PIJLERS VOOR BETERE AFWEGINGEN

Het advies werkt vanuit drie pijlers: integraliteit, tijd en schaal.

Verbind de opgaven die elkaar raken

• Een keuze in één domein heeft invloed op andere domeinen. Water is een van de fundamenten van Nederland en heeft daarmee invloed op wonen, landbouw, natuur, energie en economie – en andersom. Breng daarom de opgaven en partijen samen die elkaar daadwerkelijk beïnvloeden. Maak vanaf het begin duidelijk welke gezamenlijke doelen er zijn en wie waarvoor verantwoordelijk is.

Kijk verder dan de urgente vraag van vandaag

• Keuzes die we nu maken, werken vaak nog tientallen jaren door. Door de korte, middellange en lange termijn naast elkaar te zetten, wordt zichtbaar welke maatregelen nu nodig zijn en welke mogelijkheden we voor later moeten openhouden. Zo voorkomen we dat een snelle oplossing voor het ene probleem op termijn een nieuw probleem veroorzaakt.

Verbind lokaal, regionaal en nationaal

• Water houdt zich niet aan bestuurlijke grenzen. Een lokale keuze kan regionale of nationale gevolgen hebben, terwijl een probleem op de ene plek soms op een ander schaalniveau kan worden opgelost. Door regelmatig in en uit te zoomen, ontstaat een vollediger beeld van de opgave en de mogelijke oplossingen.

DRIE VOORBEELDEN MAKEN DE AANPAK CONCREET 

De publicatie laat met drie voorbeelden zien hoe deze manier van werken helpt om andere vragen en mogelijke oplossingen in beeld te brengen:

• In de Zuidwestelijke Delta onderzoeken we hoe zoetwaterverdeling, verzilting, landbouw en natuur met elkaar samenhangen.
• In Centraal Holland kijken we naar woningbouwlocaties in relatie tot water, bodem en de gevolgen van keuzes op langere termijn.
• Rond Zwolle en Kampen laten we zien hoe lokale, regionale en nationale keuzes over waterveiligheid en waterberging elkaar beïnvloeden.

De voorbeelden bieden geen kant-en-klare oplossingen. Ze maken duidelijk welke afwegingen er te maken zijn, wie daarbij betrokken moet worden en op welk schaalniveau partijen kunnen handelen.

VIER AANBEVELINGEN

Aan één tafel komt tot vier concrete aanbevelingen:

• Gebruik ontwerpopgaven als middel om samen aan één tafel te zitten
• Benader ontwerpopgaven integraal en zorg voor een duidelijke rolverdeling
• Bekijk ontwerpopgaven in de tijd, om overzicht te krijgen over nu en later
• Maak koppelingen tussen schaalniveaus, zodat ontwerpopgaven goed ingebed worden binnen schalen en organisaties

OPROEP VOOR EEN VERVOLG

Het resultaat is een advies dat laat zien waar en hoe de samenwerking tussen water en ruimtelijke ordening kan worden versterkt. Tegelijkertijd is het een oproep aan partijen om hier gezamenlijk mee verder te gaan.

Op nationaal niveau is regie nodig om water, wonen, landbouw, natuur, energie en economie in samenhang te bekijken. Het Deltaprogramma kan duidelijk maken waar en wanneer het watersysteem zijn grenzen bereikt en ervoor zorgen dat het waterbelang voldoende wordt meegenomen in ruimtelijke keuzes.

Provincies en Deltaprogramma gebieden kunnen op regionaal niveau de juiste partijen samenbrengen en gezamenlijke ontwerpopgaven formuleren. Lokale gebieden bieden vervolgens de mogelijkheid om deze werkwijze in de praktijk te testen en verder te ontwikkelen.

De publicatie vormt daarmee geen eindpunt, maar een uitnodiging om gezamenlijk aan de slag te gaan met een veilig, leefbaar en toekomstbestendig Nederland.